5 bài học từ việc luyện chơi game bằng 4 ngón

Vấn đề

Từ bé tôi đã biết đến chiếc máy thùng chơi game có cần gạt màu xanh hoặc đỏ trông rất giống chiếc đùi gà, bên trái là 5-6 nút bấm sáng đèn rực rỡ. Sống ở nơi tương đối sầm uất nhưng ít khi nhìn thấy quán kiểu như thế này. Tôi còn nhớ thi thoảng đi học về, cứ như có thế lực vô hình nào đó kéo mình vào trong đứng xem người ta chơi gì. Nếu để dành được 1-2 nghìn ăn sáng thì chắc chắn buổi đó không còn đóng vai khán giả. Quá lâu để nhớ hết từng chi tiết, nhưng bị cuốn hút vào trò chơi điện tử là thật.

2008 là năm đầu tiên tựa game Đột Kích ra mắt tại Việt Nam. Lúc đó mới học cấp 2, ngoài việc học ra không biết có thể làm gì. Là một đứa nhút nhát, biết nghe lời nhưng phải thú thật sức hút của trò chơi trực tuyến khi đó là quá lớn. Một lần nữa tôi bị cuốn vào thế giới ảo, chính nó cũng góp phần vào mục tiêu theo đuổi công việc hiện tại vì tin rằng học Công nghệ thông tin thì được chơi game thoả thích.

Kể ra để cho bạn đọc thấy một thời "nghiện game" đến mức nào. Mãi đến năm thứ hai học Đại học mới dần bỏ vì sức hút của game không còn như xưa. Bây giờ nhìn lại mới thấy mình chỉ chơi đúng một trò duy nhất. Sau khi bỏ chơi game trên máy tính, tôi chuyển sang chơi một số tựa game nhẹ nhàng trên di động. Là tình cờ khi anh đồng nghiệp rủ chơi chung một trò mới ra mắt, nhoáng cái mà đã 5 năm trời gắn liền với nó.

Gần đây tôi vô tình tải xuống một tựa game mới, đồ hoạ dễ thương, có lối chơi của thể loại bắn súng góc nhìn thứ nhất hoặc thứ ba. Thế là đam mê ngày nào tự nhiên trỗi dậy, một chút hoài niệm và cảm giác phấn khích khi chơi. Nó nhanh chóng trở thành trò chơi yêu thích, thay thế tựa game già cỗi của 5 năm trước.

Có một vấn đề cần phải lưu ý khi chơi game FPS đó là tốc độ. Chỉ cần thao tác chậm hoặc lệch nhịp một chút thôi đủ để nhận hậu quả khốc liệt. Trong game có khá nhiều nút bấm, mỗi nút đại diện cho thao tác của nhân vật như nằm, ngồi, nhảy, bắn... Thường thì người nào thành thạo, phối hợp nhịp nhàng, cũng như thao tác nhanh thì sẽ chiếm ưu thế trong trận đấu, nơi chỉ vài chục ms cũng đủ để lật ngược tình thế. Tóm lại nếu làm chủ được ngón tay, bạn sẽ chiếm ưu thế lớn.

Hầu hết trò chơi di động có yếu tố điều khiển nhân vật tôi đều chơi bằng 2 ngón tay cái, 8 ngón còn lại chỉ dùng để nâng đỡ điện thoại. Cho dù có cố gắng thế nào đi nữa với 2 ngón không thể bấm hết các nút trên màn hình. Khi xem người chơi khác, tôi nhận ra họ có thể thao tác ba, bốn ngón hay thậm chí nhiều hơn trên chiếc màn hình bé xíu. Nhìn thấy cách chơi thú vị, tôi bắt chước để xem có gì hay.

Thiết lập vị trí các nút giống như những gì đã nhìn thấy, đặt các ngón tay giống như người làm trong video, vào chế độ tập luyện chỉ mất vài phút cảm giác mình đã làm chủ bàn cờ mới. Nghĩ đã quen, vào trận đấu thật, chỉ 10 giây đầu tiên nhân vật của tôi "chết không kịp ngáp".

Các thao tác mới tập tưởng chừng như "quen" thì khi gặp kẻ thù bỗng trở nên bối rối. Hầu hết ngón tay di chuyển loạn xạ không theo trật tự nào cả, đôi khi lại quay về điều khiển mỗi 2 ngón tay cái. Tôi nhận ra rằng khi tập trung vào kẻ thù, các ngón tay không được kiểm soát một cách tự nhiên nữa, mà chúng được ghi nhớ và điều khiển theo thói quen trước đó.

Cách đây vài tuần tôi đã làm chủ được 4 ngón tay. Có thể chơi bằng 4 ngón mà không còn cảm thấy ngượng nghịu, điều mà trước đó nghĩ rằng không bao giờ làm được, thế mà giờ đây câu chuyện đã khác... Ngẫm lại thì thấy không phải là tự nhiên, mà phải trải qua quá trình tập luyện, nhưng lý do trước đó là một câu chuyện dài. Tôi nhận thấy rất rõ 5 bài học trong chuyện này. Chúng không chỉ áp dụng cho game mà còn cho cả cuộc sống lẫn công việc. Nghĩ rằng sẽ tốt hơn khi viết ra, hy vọng bạn đọc nhận ra được thông điệp mà tôi muốn truyền tải thông qua bài viết này.

Nếu muốn giỏi hơn, hãy quan sát và thay đổi

Trong khi chơi, tôi phát hiện ra những người chơi xếp đầu bảng thường rất linh hoạt, từ cách di chuyển cho đến thao tác bắn. Lúc đó nghĩ rằng họ gian lận, như kiểu dùng phần mềm giả lập trên máy tính để chơi với chuột và pàn phím. Quả thật có trường hợp đó vì chỉ cần lên mạng tìm thì thấy nhiều video hướng dẫn cách chơi này. Nhưng bên cạnh đó vẫn có người chơi bằng thực lực, tại sao họ lại chơi giỏi hơn trong khi cũng chỉ có 2 tay?

Hoá ra họ chơi bằng nhiều ngón. Tôi chỉ tình cờ phát hiện ra khi xem video trên mạng xã hội. Các ngón tay gần như phủ kín màn hình, nhảy múa, điều phối rất nhịp nhàng. Dù cho có bắt chước nhưng không làm được giống như họ. Có khi nào đó là do tài năng hoặc bẩm sinh đã giỏi? Họ có bàn tay linh hoạt, bộ óc tinh anh, hay cái gì đó gọi là khả năng ghi nhớ và phản xạ chớp nhoáng?

Nếu đã đọc cuốn "Những kẻ xuất chúng" thì bạn sẽ không vội kết luận như thế. Những thứ được cho là tài năng không chỉ tự nhiên mà có, nó còn là hàng nghìn giờ tập luyện không ngừng nghỉ để đưa con người trở nên xuất chúng. Nếu được trời phú cho khả năng đặc biệt, bạn xuất phát sớm hơn người khác. Ngược lại, cần phải nỗ lực nhiều hơn nếu muốn đạt được mục đích.

Tôi có thể tiếp tục chơi thêm hàng trăm giờ với 2 ngón tay, phản xạ có thể nhanh hơn, thao tác có thể mượt mà hơn nhưng đến cuối cùng thì giới hạn chỉ dừng lại ở việc bấm 2 nút cùng lúc. So với người chơi bằng nhiều ngón, họ có thể bấm nhiều nút cùng lúc, điều đó ít nhiều mang đến lợi thế nhiều hơn trong trận đấu.

Phân biệt khó với không thể

Nếu nghĩ: "Tôi không thể chơi bằng 4 ngón" thì chắc chắn không bao giờ chơi được bằng 4 ngón. Ngược lại nếu nghĩ "Chơi bằng 4 ngón rất khó" thì câu chuyện lập tức bẻ lái sang hướng khác. Rất khó chứ không phải không thể, chỉ là cần nỗ lực nhiều hơn. Nói đến đây lại nhớ đến một giai thoại nổi tiếng trên mạng Internet: "Tôi không bao giờ trúng số nên tôi sẽ không mua sổ số". Nghe có vẻ không liên quan lắm nhưng điều muốn nói là góc nhìn và cách tư duy có thể chi phối vấn đề.

Trong tâm lý học, niềm tin "mình làm được" kiểu này được gọi là tự hiệu quả (self-efficacy). Nó ảnh hưởng trực tiếp đến việc bạn có bắt đầu hay không, nỗ lực bao nhiêu, và bền bỉ thế nào khi gặp trở ngại. Thay vì phủ định vấn đề ngay từ đầu, hãy thử đặt mình vào trạng thái "khó", đến một lúc nào đó hãy cố gắng đạt được nó.

Sự kiên trì

Chuyển từ hai ngón sang bốn ngón giống như đổi hệ điều khiển, não học lại thao tác, tay học lại nhịp. Trong giai đoạn này, cảm giác đang chơi tệ đi là điều bình thường. Đây là một bước đệm quan trọng trong quá trình học tập. Bởi lẽ không phải chuyện gì cũng giỏi ngay từ lần đầu mà phải qua bước lặp lại để ghi nhớ. Đây rất gần với điều các nghiên cứu về niềm tin năng lực có thể phát triển, khi tin rằng năng lực có thể cải thiện, người ta có xu hướng bền bỉ hơn và chọn chiến lược học tốt hơn.

Thông thường ai cũng thích làm công việc quen thuộc mà họ đã nhuần nhuyễn vì nó an toàn và biết chắc chắn nhận được kết quả theo ý muốn. Thay vì mạo hiểm làm điều gì đó mới mà chưa biết kết quả dẫn đến sự chán nản. Tâm lý ngại thay đổi dần dần chôn chặt chúng ta vào vùng an toàn mà ngại tiếp thu cái mới.

Tôi đã nhắc đến tính kiên trì trong rất nhiều bài viết. Nói đi vẫn phải nói lại vì chỉ có kiên trì mới giúp con người ta đạt được kết quả lớn trong tương lai. Tôi tin chắc rằng ai cũng có sẵn tính kiên trì, khi nói rằng tôi chưa đủ kiên trì để làm việc này thì chỉ có thể là không phân biệt được "khó" với "không thể".

Cùng kỹ thuật không có nghĩa là cùng trình độ

Có một sự thật là khi đã chơi được 4 ngón, tôi vẫn không lọt tốp người chơi hay nhất.

Chúng ta phải thừa nhận rằng trong bất kỳ công việc gì luôn có người khác làm tốt hơn. Bởi vì môi trường xung quanh mỗi người là khác nhau. Vô tình tạo nên người giỏi ở lĩnh vực này nhưng đôi khi lại tỏ ra yếu thế hơn ở lĩnh vực khác. Có nhiều yếu tố góp phần tạo nên thành công của mỗi người mà trong phạm vi bài viết này không thể nói hết. Nhưng hãy thử tưởng tượng, một tuyển thủ chuyên nghiệp dành hơn 8 giờ luyện tập mỗi ngày so với một người làm công việc văn phòng tối về chỉ chơi 30 phút đến 1 tiếng. Theo bạn, ai chơi giỏi hơn? Nhìn vào bảng xếp hạng trong game mà phải đặt câu hỏi tại sao nhiều người chơi hay thế?

Rất nhiều yếu tố tạo nên thành công của họ, thời gian, tiền bạc và cả năng lực học hỏi. Khi một người chơi bỏ ra thời gian nhiều hơn, họ tích luỹ thêm nhiều kinh nghiệm. Cộng thêm năng lực học hỏi tốt, kỹ năng tăng lên bội phần. Chưa kể trong game có nhiều vật phẩm hiếm phải bỏ tiền ra mới được sỡ hữu, giúp tăng thêm sức mạnh cho người chơi. Nhiêu đó đủ để thấy kỹ thuật tốt chỉ giúp vượt qua người chơi chưa tốt, mà khó có thể bằng với người vừa có kỹ thuật, vừa có kinh nghiệm, vừa có môi trường.

Biết điểm dừng

Đừng để bài học trong quá khứ lặp lại. Hãy chơi nhưng biết điểm dừng.

Cơ chế thắng thua trong game là một yếu tố gây nghiện, kết hợp với đặc thù của trò chơi trực tuyến là so tài với người chơi khác. Khi thua hay sinh ra tâm lý hơn thua, làm chưa tốt, nghi ngờ yếu tố khách quan, nhất định trận sau làm tốt hơn... càng làm cho thời gian "nướng" vào game nhiều hơn, đồng nghĩa không còn thời gian làm việc khác. Tác hại là quá rõ, bạn có thể chơi giỏi hơn, nhưng công việc thì lại dang dở.

Biết điểm dừng không có nghĩa là phủ nhận tham vọng. Tham vọng đủ lớn tạo ra động lực hành động, bứt phá giới hạn của bản thân. Khi tham vọng trở nên tiêu cực, nó thành ham muốn quá mức, ích kỷ, dùng mọi thủ đoạn, gây tổn hại cho bản thân và người khác. Khi đó cần phải xác định khi nào cần dừng lại. Với tôi chơi game nên là giải trí, thắng thua là chuyện bình thường, nên để thời gian cho công việc khác quan trọng hơn.

Tổng kết

Qua trải nghiệm luyện chơi game tôi đã rút ra nhiều bài học quan trọng không chỉ áp dụng trong trò chơi mà còn cả trong cuộc sống và công việc. Đầu tiên, để giỏi hơn, chúng ta cần quan sát, học hỏi từ những người đi trước và sẵn sàng thay đổi bản thân. Thứ hai, cần phân biệt giữa "khó" và "không thể", bởi niềm tin rằng mình có thể làm được chính là động lực để bắt đầu và vượt qua khó khăn. Thứ ba, sự kiên trì là yếu tố then chốt, giúp chúng ta vượt qua giai đoạn bỡ ngỡ ban đầu, chấp nhận thất bại và tiếp tục nỗ lực để đạt được thành tựu. Tuy nhiên, cùng một kỹ thuật không đồng nghĩa với cùng trình độ, bởi thành công còn phụ thuộc vào thời gian, môi trường và năng lực học hỏi của mỗi cá nhân. Cuối cùng, biết điểm dừng là điều cần thiết để cân bằng giữa giải trí và trách nhiệm, tránh để tham vọng hay sự hơn thua lấn át, gây ảnh hưởng tiêu cực đến các khía cạnh khác của cuộc sống.

Chơi game có thể là một cách giải trí và học hỏi bổ ích nếu chúng ta biết kiểm soát và định hướng đúng đắn. Những bài học từ việc luyện chơi game bằng bốn ngón tay không chỉ giúp tôi cải thiện kỹ năng trong trò chơi, mà còn mở ra nhận thức sâu sắc hơn về khả năng thay đổi, thích nghi và phát triển bản thân. Điều quan trọng là phải trân trọng quá trình học hỏi, duy trì sự kiên nhẫn và biết dừng lại đúng lúc để giữ vững sự cân bằng trong cuộc sống. Hy vọng bạn cũng tìm thấy những giá trị tương tự thông qua trải nghiệm của chính mình.

Còn bạn thì sao? Có hay chơi game không? Có rút ra được bài học gì muốn nhắn nhủ đến tôi và những người khác nữa hay không? Hãy để lại bình luận nhé. Cảm ơn.